Dawne Dzieje – blog

Geganii starożytny ród rzymski pochodzenia patrycjuszowskiego, prawdopodobnie z Alby.
1. Titus Geganius Macerinus, konsul w r. 492 p.n.e.
2. Liicius G. wraz z bratem konsulem w r. 492 p.n.e. dzięki skupowi zboża zapobiegł klęsce głodu w Rzymie. 3. Marcus G. Macerinus, trzykrotny konsul, po raz pierwszy w r. 447 odniósł zwycięstwo nad Wciskami. 4. Lucius G. (Giganius?), zginął w r. 100 p.n.e. podczas zajść wywołanych przez Satumina.
Gela w czasach nowożytnych Terranova di Sicilia, dziś znów Gela; kolonia dorycka położona na południowym wybrzeżu Sycylii u ujścia rzeki Gelas, w bardzo urodzajnej okolicy, założona w r. 690 p.n.e. przez Rodyjczyków i Kreteńczyków. Największy jej rozkwit przypada na początek V w.; w r. 485 p.n.e., za panowania tyrana Gelona zdobyła Syrakuzy. W r. 405 p.n.e. została zdobyta i zniszczona przez Kartagińczyków, odbudowana zaś przez Tymoleona, który tam osiedlił kolonistów z Keos; ponownie zburzona przez Mamertynów na początku III w. p.n.e. Tyran Akragas, Fintias, osiedlił mieszkańców G. •w nowo założonym przez siebie mieście, ruiny G. pozostały .nie zamieszkałe. W G. urodził się Apollodor, mieszkał pod koniec życia i tutaj umarł Ajschylos.

Gausape łac. (gr. gausapes) rodzaj grubego sukna, włochatego tylko po jednej stronie (w przeciwstawieniu do amphimallum, kosmatego z obu stron), używanego na dywany, zimowe ubrania, ścierki itd.
Gavius Bassus zob. Bassus 3.
Gavius Silvanus uczestnik spisku Pisona przeciw Neronowi w r. 65 n.e.; po wykryciu spisku popełnił samobójstwo.
Gaza 1. miasto w Palestynie w pobliżu morza,
z własnym portem, stolica Filistynów. Tutaj miał ponieść śmierć biblijny Samson, który wyrwawszy filary świątyni Dagona pogrzebał się pod gruzami wraz z 3000 Filistynów. Aleksander z trudem zdobył warowne miasto po pięciomiesięcznym oblężeniu. Tamże Boecjusz na zamówienie króla Gotów, Teodoryka (pocz. VI w. n.e.) zbudował dwa wielkie zegary, a nieznany mistrz z tego samego czasu wzniósł na agorze słynny zegar wodny, tzw. zegar Heraklesa. 2. główne miasto w medyjskiej Atropatene, letnia rezydencja królów medyjskich. 3. miasto w prowincji perskiej Sogdiana, zdobyte przez Aleksandra W.
Gedrosia dziś Beludżystan; część Persji zamknięta od południa Morzem Erytrejskim, od wschodu Indiami, od północy prowincjami Arachosia i Drangiana, od zachodu Karmanią. Głównym miastem była Pura. Aleksander W. podbił ją, lecz tylko przez krótki czas stanowiła ona część jego imperium, później odzyskała niezależność.

Garom łac. sos z krwi i wnętrzności ryb zwanych gariis, przyrządzany później również i z innych gatunków ryb. Grecy używali go do zmiękczania ostryg oraz jako pobudzającej apetyt przekąski. W Rzymie g. nosiło też nazwę liauamen, w III w. p.n.e. uważane było za luksusową potrawę, z czasem jednak stało się powszechnym i ulubionym przysmakiem.
Garumna dziś Garonne; główna rzeka Akwi-tanii, wypływająca z Pirenejów w kierunku pół-nocno-zachodnim. Od Burdigala do ujścia znacznie szersza i dostępna dla statków morskich. Jej dopływy to Tamis, Oltis, Duranius i Carentonus. U jej źródeł mieszkali Garumnowie.
Gauda Numidyjczyk, syn Mastanabala, wnuk Masynissy, przyrodni brat Jugurty. Po zwycięstwie nad Jugurtą w r. 105 p.n.e. otrzymał od Rzymian wschodnią część Numidii.
Gaugamela miejscowość w Asyrii, na pól-noco-zachód od Arbeli, gdzie w r. 331 p.n.e. Aleksander W. pokonał Dariusza.
Gaurus mons dziś Monte Barbaro; pasmo gór wulkanicznych w Kampanii, między Kumę a Neapolem, w pobliżu Puteoli, z ogromnymi wygasłymi kraterami, które się zamieniły w jeziora (największe z nich to Jezioro Arwemeńskie). Zbocza porosłe winnicami dostarczały doskonałych gatunków win. Grupa wulkanicznych szczytów nosiła nazwę Gawroni Montes lub Saltus. Tutaj w r. 343 p.n.e. konsul Marek Waleriusz Korwus odniósł wielkie zwycięstwo nad Sam-nitarni.

Do najznakomitszych prac G. należy rozprawa o nagrobku Bolesława Chrobrego (1951). Z literatury Odrodzenia zajmował się wydaniem dzieł Dan-tyszka, Krzywickiego i Kopernika. Był założycielem, redaktorem oraz wydawcą “Przeglądu Humanistycznego” (1930 – 1931), “Przeglądu Klasycznego” (1934-1939) i “Filomaty” (1929–1939).
Garamantowie (Garamantes) lud zamieszkujący północną Afrykę, teren dzisiejszego Fezzanu, wymieniony już przez Herodota. w r. 21 n.e. prokonsul Afryki, Lucjusz Korneliusz Balbus, zorganizował przeciw G. wyprawę, nie zdołał ich jednak podbić i wcielić do państwa rzymskiego.
Garganus mons góry wapienne na środkowowschodnim wybrzeżu Półwyspu Apenińskiego.
Gargara (albo Gargaron) 1. najwyższy szczyt gór Idą w Mizji. 2. miasto u stóp gór Idą, nad północnym wybrzeżem zatoki Sinus Adra-myttenus, między Assos i Antandros.
Gargettos dem attycki położony na północnych stokach Hymetu, ojczyzna filozofa Epikura.
Gargilius Martialis pisarz rzymski z m w. n.e., autor dzieła biograficznego o cesarzu Aleksandrze Sewerusie oraz prac z dziedziny rolnictwa; zachowały się fragmenty pt. De pomis (O jabłkach) oraz De cwa boum (O leczeniu wołów).

Ganges główna rzeka w Indiach, wypływająca z Gór Emodyjskich, wpada do zatoki zwanej Sinus Gangeticus. Dzieliła ona Indie na dwie części: India intra Gangem i India extra Gandem. Słynęła, podobnie jak Nil, z regularnych wylewów.
Ganimedes (gr. Ganymedes) ntit. syn króla Troi, Trosa, i Kallirroe, odznaczający się niezwykłą pięknością; porwany przez Zeusa, spełniał funkcję podczaszego bogów. Motyw porwania G. przez Zeusa był niejednokrotnie tematem wyobrażeń plastycznych. Z zachowanych zabytków wymienić należy rzymską kopię G. z orłem, naśladownictwo grupy Leocharesa, obecnie w Muzeum Watykańskim, oraz marmurową grupę znajdującą się w muzeum we Florencji.
Ganos twierdza w Tracji nad Propontydą u stóp góry Hieron.
Gansiniec Ryszard (1888 -1958) profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, humanista, historyk kultury. Interesowały go dzieje rozwoju kultury, ewolucja wątków religijnych i obyczajowych, wzajemne przenikanie elementów różnych kręgów kulturowych. Badania nad dziejami literatury antycznej i średniowiecznej skoncentrował na zagadnieniach genezy poszczególnych rodzajów literackich oraz przechodzenia niektórych wątków i form literackich z antyku do średniowiecza.

Gandhary sztuka zabytki twórczości plastycznej hinduskiego oaństwa Gandhara, wykazującej bardzo silni wpływy greckie. Państwo Gandhary założyli w I w. n.e. nomadzi z zachodnich Chin, którzy wyparli z Baktrii, południowego Afganistanu i północno-zachodnich Indii rządzące tam dynastie scytyjskie i greckie. Wpływy sztuki greckiej na hinduską datują się od czasu wyprawy Aleksandra W. Pełny rozkwit rzeźby hindusko-greckiej nastąpił w cesarstwie Gandhary. W zakresie kojarzenia pierwiastków rodzimych i greckich najlepszym przykładem jest antropo-morficzna postać Buddy. Inne bóstwa hinduskie przedstawiano w pozach charakterystycznych dla wyobrażeń bóstw greckich IV w. p.n.e. i okresu hellenistycznego. Występują też często charakterystyczne dla sztuki hellenistycznej motywy, jak amorki podtrzymujące girlandy kwiatów albo pilastry korynckie. Duży wpływ na sztukę G. wywarła również sztuka wschodnich prowincji cesarstwa rzymskiego. Wyraża się ona w przedstawieniach szat drapowanych podobnie jak fałdy togi rzymskiej, w ogólnych tendencjach ar-chaistycznych oraz w osiągnięciu dwuplanowości reliefów. Sztuka G. przetrwała do V w. n.e. i z kolei wywarła wpływ na rzeźbę chińską.

Po podboju Cezara (r. 58-50 p.n.e.) G., mimo iż podejmowali próby połączenia poszczególnych plemion dla odzyskania niepodległości, łatwiej i szybciej od innych podbitych przez Rzymian narodów ulegli romanizacji.
gamelia (gr. gamelia) ofiara składana przez nowożeńca, kiedy podczas uroczystości Apa-turiów wprowadzał młodą małżonkę do swojej fratrii. Członków fratrii ugaszczano wtedy (na uczcie) mięsem ofiarnym.
Gamelion (gr. GameliSn, gamSó żenić się) siódmy miesięc w kalendarzu ateńskim, przypadający na okres od połowy stycznia do połowy lutego. W czasach najdawniejszych zawierano wtedy małżeństwa i obchodzono święta Gamelia na pamiątkę zaślubin Zeusa z Herą; w tym miesiącu przypadały także Lenaje.
gamorowie (gr. gamóros) w państwach doryckich klasa bogatych właścicieli, którzy skupiali w swych rękach prawie wszystkie majątki ziemskie, przy czym sami nie zajmowali się uprawą roli, lecz mieszkali w miastach jako ośrodkach żyda państwowego.
Gandarowie (gr. Ganddraf, łac. Gandarae) lud indyjski w prowincji Gandaritis nad rzeką Ko-fen: należeli do siódmej satrapii perskiej i walczyli przeciw Grekom w wojnach perskich (V w. p.n.e.).

Był nauczycielem Serwiusza Sulpicjusza Rufusa. Umarł między r. 55 a 44. 4. G; cesarz rzymski w latach 251-253 n.e., następca Decjusza, zamordowany przez swoich żołnierzy. 5. G. Flavius Constantius, syn Juliusza Konstancjusza, przyrodni brat Juliana Apostaty, stracony w r. 354 n.e. 6. Annius G. zob. Anni 6.
GallusZ (łac.; gr. Galhs) rzeka we Prygii, wypływająca pod miastem Modra i łącząca się w Bitymi z rzeką Sangarios.
Galowie (Galii) lud pochodzenia celtyckiego;
za ich pierwotne siedziby jedni badacze uważają tereny położone między Renem a Garonną, inni – ziemie leżące w górnym biegu Dunaju. W latach 600 -123 p.n.e. dokonali inwazji na Hiszpanię i Italię, w r. 320 p.n.e. weszli do Rzymu; posunęli się do doliny Dunaju i do Grecji, w Azji Mn, założyli państwo (zob. Go-lacja). W samej Galii, przed podbojem Cezara, dzielili się na szereg plemion: Akwitanów, Ar-moryków, Belgów, Arwemów, Galów wlaściwych, Eduów, Sekwanów i in., używających tego samego języka, mających te same obyczaje i wierzenia, lecz politycznie rozdzielonych.

Gallinaria silva las sosnowy w Kampanii w pobliżu Litemum, między ujściem rzeki Vol-turnus i Cianius.
Gallio 1. Lucius lunius G; retor z czasów Augusta (I w. p.n.e./I w. n.e.), przyjaciel Owidiusza i Seneki Starszego, autor deklamacji i pisma retorycznego, wspomnianego przez Kwintyliana. 2. Lucius lunius G; właściwie Annaeus Novatus, syn Seneki Starszego, brat Seneki Młodszego, adoptowany przez Lucjusza Juniusa , również retor, który popełnił w r. 65 n.e. samobójstwo wskutek szykan ze strony Nerona.
Gallograeci zob. Galacja.
Galloni ród rzymski, 1. Publius Gallonius, współczesny Grakchom (druga poł. II w. p.n.e.), znany z hulaszczego żyda; imię jego stało się przysłowiowe dla określenia hulaki i rozrzutnika. 2. Caius G; ekwita rzymski, uczestnik wojny, domowej po stronie Pompejusza, kierował w r. 49 p.n.e. obroną miasta Gades przed wojskami Cezara. Po klęsce Pompejusza ratował się ucieczką.
Gallowie zob. Gotowie.
Gallus1 1. Comelius G. zob. Comelit. 1. Całus Aellus G; prawnik lub gramatyk z I w. p.n.e., autor pracy de significatione verborum quae ad ius ciWe pertbient (niezachowane). 3. Caius Aguilius G. prawnik rzymski (I w. p.n.e.), pretor z r. 66; wyrzekł się starania o konsulat, aby całkowicie poświęcić się studiom prawniczym.